Biyografi

Biruni Kimdir ? Biruni Hayatı ve Eserleri

6

Biruni Kimdir ?

Tam adı Ebu Reyhan Muhammed bin Ahmed el-Biruni olan batı dünyasının Alberuni veya Aliboron isimleriyle tanıdığı bu Türk Müslüman bilim adamı yaşadığı çağa damga vurmuş en önemli bilim insanı olarak kabul ediliyordu. Nitekim onun yaşadığı döneme “Biruni çağı” denildi. Çünkü Biruni gök biliminden, doğa bilimlerine matematikten botaniğe birçok alanda çağın ilerisinde çalışmalara ve eserlere imza atmıştır.

Dünyanın yuvarlak olduğunu bulmuş ve yarıçapını hesaplamış, maddelerin özgül ağırlıklarını ölçmüş, dünyanın kendi ekseni etrafında döndüğünü ve bu şekilde günlerin oluştuğunu tespit etmiştir. Ayrıca Jeodezi (yerküre şeklini tespit ve yeryüzünü ölçme gibi metotları konu edinen bilim dalı) biliminin de kurucusudur. Şimdi gelin El-Biruni’yi yakından tanıyalım.

Sovyet Rusya'nın Biruni adına hazırladığı bir afiş
Sovyet Rusya’nın Biruni adına hazırladığı bir afiş

Hayatı

Biruni, 973 yılında Harezmlerin başkenti olan Kas kentinde doğdu. Küçük yaşta babasını kaybeden Biruni Harzemşah hanedanıyla yakın ilişkiler içerisindeydi ve sarayda özellikle matematik,astronomi ve tıp alanlarında  küçük yaştan itibaren ünlü matematikçi İbn-i Irak ve Abdüssamed Bin Hakim gibi birbirinden değerli bilim insanlarından dersler aldı. 17 yaşına geldiğinde de ilk kitabını yazdı. Antik Yunan dili ve medeniyetine de ilgiliydi. Aristo, Arşimet ve Demokritus gibi bilim adamlarının çalışmalarını da inceledi.

Her zaman doğrunun ve gerçeğin peşinde olan Biruni, bu felsefede tüm çalışmalarını gerçekleştirmiştir. Akla, mantığa ve bilime aykırı olan olguları kesinlikle kabul etmemiştir. Bunu da şu sözlerle dile getirmiştir;

“Sizin aleyhinizde olsa bile gerçeği bulup ortaya çıkartın. Hangi kaynaktan gelirse gelsin gerçeği kabullenmekten kaçmayın.”

Biruni

Biruni’nin siyasi ilişkileri oldukça iyiydi. Kas kenti yöneticisi Ahmed Bin Irak ile yakın ilişki içerisindeydi. Ancak Ahmed Bin Irak 995 yılında öldürülünce bu olay Biruni’yi derinden etkilemiş ve kendisini tamamen bilimsel çalışmalarına vermiştir. Biruni aynı zamanda Harzemşahlılara bağlı Cürcan kenti yöneticisi El-Memun’un vezirliğini yaptı. 

Biruni, Harezm’in Gazneliler tarafından işgal edilmesinden sonra Gazne şehrine götürüldü ve burada ilk başlarda Gazneli Mahmut ile iyi anlaşamasa da daha sonraları gerek Mahmut’tan gerekse de oğlu Mesut’tan çok büyük destek gördü ve Gaznelilerin Hindistan’ı işgali sonrasında hazine sorumlusu oldu ve Hindistan’dayken de İbn-i Sina ile iletişime geçerek Hind dili üzerine çalışmalar gerçekleştirdi.

İlgini Çekebilir  Pisagor Kimdir ? Pisagor Hayatı ve Teoremi

Hayatını keşfetmeye gerçeği aramaya adayan, bilim dünyasının ve insanlığın gelişimine büyük katkı sağlayan Biruni 1051 yılında Gazne şehrinde hayata gözlerini yummuştur.

Biruni ve Çalışmaları

Biruni Hindistan’da bulunduğu sürede Hint kültürü ve gelenekleri konusunda incelemeler yaptı ve tüm bunları bir eserinde birleştirdi. Hindistan’da bulunduğu süre boyunca Sankstritce de öğrendi.

Biruni Yunanca, Farsça,İbranice,Rumca,Süryanice,Arapça ve Çince dillerine çok hakimdi. Birçok Antik Yunan eserini de Arapçaya çevirerek İslam dünyasına kazandırdığı bilinmektedir.

Matematik ve Geometri

Trigonometriyi bir bilim olarak gören Biruni, Descartes ile özdeşleşen fonksiyon fikrini ilk kez ortaya attı. Tahdit adlı eserinde Sinüs fonksiyonu 60’tan başladığı halde Kanun-ül Mesudi adlı eserinde bu fonksiyonu 1’den başlatarak trigonometrik fonksiyonların aslında birer sayı olduğunu gösterdi. Trigonometride sinüs ve kosinüs fonksiyonlarına sekant, kosekant ve kotanjant fonksiyonlarını eklemiştir.  

Biruni, trigonometri ile bir dağın yüksekliğini hesapladı ve ardından da yüksekliğini hesapladığı bu noktadan ufuk alçalma açısı metoduyla meridyen yayı uzunluğunu hesaplamıştır. Her ne kadar bu yöntem kendisiyle özdeşleşse de Biruni bu metodu başka bir bilim insanından öğrendiğini söylemiştir.

Astronomi

Dünyanın Yuvarlak Olduğunu İspat Etti

Biruni en başarılı çalışmalarını astronomi alanında yapmıştır. O dönemde dünyanın düz olduğu fikrine şiddetle karşı çıkmış ve dünyanın yuvarlak olduğunu yaptığı çalışmalar ve sunduğu delillerle kanıtlamıştır. Bunu da şu ifadeleriyle dile getirmiştir;

“Dünyanın enlemine bir çizgi çektiğiniz zaman bu çizgi düz yada içbükey olamaz. Çünkü kuzeye giden bir gözlemcinin gökyüzünde gördüğü yıldız sayısı artmaktadır. Bu durumda meridyenin dışbükey olduğunu gösteriyor.Bu durum hem enlem hem de boylam için de geçerlidir.”

Dünyanın yuvarlak olduğunu ispat ederken bunun için Dünyanın Aya vuran gölgesini de kullanmıştır. Dünyanın kendi ekseni etrafında döndüğünü savunması ile bilim tarihine farklı bir bakış açısı kazandırmıştır.

İlgini Çekebilir  Elon Musk Kimdir ? Hayatı ve Girişimleri

Dünyanın Yarıçapı

Biruni Dünyanın çapını ve çevresini çok küçük bir yanılma payıyla ölçtü. İlk olarak Biruni denizin ufuk noktasını gören yüksek bir dağ buldu. Ancak bu dağın yüksekliğini bilmiyordu. Bunun için de deniz kıyısının iki farklı noktası ile dağın zirvesi arasındaki açıyı buldu. Açı ölçmek için de o dönemlerde sıkça kullanılan usturlap aletini kullandı. Aşağıdaki resimde bunun örneklemesini görebilirsiniz.

h= d.tanθ1.tanθ2 / tanθ1 – tanθ2

h: Dağın yüksekliği

d: Dağın zirvesiyle kıyı noktası arası ölçüm yapılan iki farklı nokta arası mesafe

θ1: Dağın zirvesi ile kıyı arasındaki birinci açı değeri

θ2: Dağın zirvesi ile kıyı arasındaki ikinci açı değeri

Bu trigonemetrik formülle açı değerleri ve deniz kıyısında açı ölçümünün yapıldığı iki nokta arası mesafe bilindiği için rahatlıkla dağın yüksekliği bulunabilir.

Açıları ölçen Biruni yukarıdaki geometri modele ve formüle göre dağın yüksekliğini buldu. Ardından dağın zirvesine çıktı ve zirve ile denizin ufuk noktası arasındaki açıyı ölçtü. Artık dünyanın yarı çapını hesaplayabilirdi. Dağı dünyanın tepe noktası olarak kabul etti ve hesabını buna göre yaptı. Aşağıdaki geometrik modeldeki gerekli hesaplamaları yaparak dünyanın yarı çapını 6338 km olarak günümüz teknolojisiyle hesaplanan değerden sadece 16 km daha kısa olarak hesaplamıştır.

R= h.cosΦ/1-cosΦ

R: Dünyanın yarıçapı

h: Ölçümün yapıldığı dağın yüksekliği

Φ: Dağın zirvesi ile ufuk çizgisi arasındaki açı

Biruni'nin dünya yarıçapı ölçümü için kullandığı geometrik modelleme
Biruni’nin dünya yarıçapı ölçümü için kullandığı geometrik modelleme

Biruni ayrıca ay tutulmasını incelemiş, güneşin batışı esnasındaki eğimi ölçmüş ve Gazne Sultanı Mesud’a bazı astronomik tablolar hazırlamıştır.

Fizik

Dünya’nın döndüğü halde içerisinde bulunan canlı cansız her şeyin uzaya sürüklenmemesinin dünyanın dönme hızı ve bir çekim kuvvetiyle bağlantılı olduğunu ortaya koyarak bir teori üretti. Bu teorisiyle kendisinden asırlar sonra yaşayan Newton’un kütle çekim yasasını ortaya koymasının zeminini hazırladı. Yaklaşık 18 maddenin özgül ağırlığını doğruya oldukça yakın bir şekilde hesapladı. Işığında hızı olduğunu ve bu hızın sesin hızından daha fazla olduğunu düşünüyordu.

Biruni usturlap ile açı ölçümü modeli

Jeoloji

Jeoloji konusunda da birçok çalışma yapan bu değerli bilim adamı karaların kuzeye doğru hareket ettiğini savunmuştur. Bugünkü Arabistan çölünün denizin çekilmesiyle oluştuğunu ileri sürmüş, buna kanıt olarak da bu bölgede bulduğu kayaçları ve fosilleri göstermiştir. Ayrıca depremlerinde yerin altında meydana gelen bazı olayların ve kayaç hareketlerinin sebep olduğunu ortaya koydu. Biruni yaptığı bu çalışmalar ile Jeodezi biliminin kurucusu olmuştur.

İlgini Çekebilir  Abbas Vesim Efendi Kimdir ? Hayatı ve Eserleri

Eserleri

180 civarında eser yazdığı tahmin edilen Biruni’nin maalesef sadece 32 eseri günümüze kadar ulaşmıştır. Bu eserlerden en önemlileri şunlardır;

  1. El-Âsâr’il-Bâkiye an’il-Kurûni’i-Hâli-ye: Günümüzde Beyazıt Devlet Kütüphanesinde korunan ve Biruni’nin eski uygarlıklar ile ilgili kronolojik bilgiler verdiği ve astronomiden bahsettiği eseridir.
  2. El-Kanûn’ül-Mes’ûdî: Biruni’nin Gazneli Sultanı Mesud’a ithafen yazdığı bu eserinde astronomi,astroloji,jeodezi,coğrafya ve meteroloji konusunda yaptığı çalışmalara yer vermiştir.
  3. Kitâb’üt-Tahkîk Mâ li’l-Hind: Biruni’nin 1030 yılında Hindistan’da kaleme aldığı bu eserde Hint kültürü,tarihi ve coğrafyasından bahsetmiştir.
  4. Tahdîd’ü Nihâyeti’l-Emâkin li Tas-hîh-i Mesâfet’il-Mesâkin: İstanbul Kütüphanesinde bulunan bu değerli eserde Biruni farklı şehirler arası enlem ve boylamı bulma, kıbleyi tayin etmenin yanı sıra coğrafi,astronomik,astrolojik ve jeolojik bir takım bilgilere de yer vermiştir.
  5. Kitâbü’l-Cemâhir fî Mâ’rifet-i Cevâ-hir: Birçok disiplini içerisinde barındıran bu eserinde psikoloji,fizyoloji,sosyoloji,tıp,kimya ve madencilik ile ilgili bilgiler vermiştir. Bu eserinde yer verdiği çalışmasında 23 katı ve 6 sıvı maddenin özgül ağırlığını günümüzdeki değerlerine çok yakın şekilde tespit etmiştir.
  6. Kitâbü’t-Tefhîm fî Evâili Sıbaâti’t-Tencîm: Yıldızlar hakkındaki bu eseri genellikle soru cevap şeklinde olup 1029 yılında tamamlamıştır.
  7. Kitâbü’s-Saydele fî Tıp: Biruni’nin bu eserinde tıp ve eczacılıkla ilgili bilgiler vermiştir. Bu eser 1930 yılında Bursa’nın Kurşunlu Cami kütüphanesinde bulunmuştur.

UNESCO Courier dergisi 1974 yılında çıkarttığı özel sayısında Biruni’yi “1000 yıl önce yaşamış evrensel deha” olarak tanıtmıştır. Biruni çağının ötesinde çalışmalara imza atmış ve o dönemin kısıtlı imkanlarına rağmen yaptığı çalışmalar bu değerli bilim insanının neden çağın ötesinde bir deha olarak nitelendirildiğini açıklıyor.

Kaynak

  • Vikipedi
  • Britanicca

Emre LEBLEBİCİOĞLU
Emre LEBLEBİCİOĞLU, 1993 yılının Ekim ayında Adana'nın Seyhan ilçesinde doğdu. İlk,orta ve lise öğrenimini burada tamamladı. 2011 yılında Karabük Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği bölümünü kazandı. 2012 yılında ise yine aynı üniversite de Mekatronik Mühendisliğinde çift anadala başladı. 2014 yılının ilk döneminde erasmus programı kapsamında Bükreş Politeknik Üniversitesi'nde eğitim aldı. 2015 yılında haziran ayında Enerji Sistemleri Mühendisliğinden, ağustos ayı sonunda ise Mekatronik Mühendisliğinden mezun oldu. Mezuniyetten sonra ise yaklaşık 2 yıl solar enerji sektöründe faaliyet gösterdi. Askerlik vazifesini de yedek subay olarak tamamladı. Şuan da ise Marmara Üniversitesi İngilizce Makine Mühendisliği bölümünde tezli yüksek lisans yapmaktadır.

Otto Çevrimi ve Benzinli Motorlar

Önceki Yazı

En İyi 11 Ücretsiz Android Oyunu 2018

Sonraki Yazı

Bunları da beğenebilirsiniz

6 Yorum

  1. Biruni gerçekten önemli bir insan. Çok başarılı bir yazı olmuş hocam. Elinize sağlık.

    1. Teşekkürler tarihimizdeki Biruni gibi başarılı bilim insanlarını da tanımalıyız.

    2. olum biruni yüzünde n matematikten gurtulamadık gittik ay bu neyin gaffası yaw

  2. Biruni yaşadığı devrin çok ilerisinde bir bilim adamı. Günümüzde İslam dünyasından böyle dehalar çıkmıyor maalesef.

    1. Umarız bilimin ışığında ilerleyip Biruni gibi bilim insanlarını yetiştirebiliriz.

  3. Aslında İslam düşünürleri çok büyük keşiflere imza atmışlar ama biz ne yazık ki batıya odaklanmaktan kendi zenginliklerimizi göremiyoruz. Biruni de bu düşünürlerden biri.Kaleminize sağlık, gerçekten çok keyifli bir yazı olmuş.

Cevap Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bu konuda daha fazla Biyografi