İnşaat

Temel Nedir? Temel Çeşitleri ve Özellikleri Nelerdir?

0
Temel Nedir? Temel Çeşitleri ve Özellikleri Nelerdir? Mühendistan
Temel Nedir? Temel Çeşitleri ve Özellikleri Nelerdir?

Bugün sizlerle temel kavramını, temel çeşitleri ve özelliklerini daha yakından inceleyeceğiz. Öncelikle temel kavramının ne olduğuyla başlayalım.

Temeller, düşey taşıyıcılardan (kolon, perde, taşıyıcı duvar) aldıkları yükleri daha geniş bir alana yayarlar. Yapıda kolon veya perdeler direkt olarak zemine oturtulamazlar, zemine direk oturtulan düşey taşıyıcılar zeminin normal dayanımının çok üzerinde gerilmeler oluşturur bundan dolayı zımbalama (delme) etkisi oluşur ve yapısal kusurlar meydana gelir.

DİKKAT: Üst yapı tipi ne olursa olsun (betonarme, ahşap, çelik, yığma) daima betonarme tercih edilir. Bunun nedeni diğer malzemelerin mukavemetlerinin ve zemin şartlarına gösterecekleri dayanımın uygun olmamasıdır.

Temel Çeşitleri

Temel çeşitleri iki ana başlık altında inceleyeceğiz. Bunlar Yüzeysel (Sığ) Temeller ve Derin Temeller

Yüzeysel (Sığ) Temel Çeşitleri

  • Tekil (Münferit) Temeller
  • Duvar Altı Temeller
  • Birleşik Temeller
  • Mütemadi (Sürekli) Temeller
  • Radye Temeller

Derin Temel Çeşitleri

  • Ayak Temeller
  • Kazıklı Temeller
  • Keson (Kuyu) Temeller

Yüzeysel (Sığ) Temeller

1) Tekil (Münferit) Temeller

Her kolonun altına ayrı ayrı, kolon kesitinden daha büyük betonarme bir pabuç yapılarak oluşturulur. Münferit veya ayak temelde denir. Orta sert zeminlerde ve düşük bina ağırlığı olan yapılarda kullanılır. Deprem kuvvetinin aktarılması için bağ kirişi kullanılır. Tekil temeller genel olarak yüksekliği az ve uzun yapılarda tercih edilir

münferit temel çeşitleri

2) Duvar Altı Temeller

Herhangi bir yapıda yapıdan bağımsız olan taşıyıcı duvarların altında, duvardan en az 20 cm daha geniş duvar yükünü zemine daha güvenli bir şekilde aktaran betonarme kiriş şeklinde yapılardır.

duvar altı temel çeşitleri

3) Birleşik Temeller

İki kolonun birbirine çok yakın olması durumunda her iki kolon için bir adet pabuç yapılarak oluşturulan temel sistemidir. Eksenel kuvvetin yüksek olduğu kolonun pabucu daha geniş yapılarak zeminde oluşacak gerilme dağılımın her yere eşit dağılımı sağlanır.

birleşik temeller

4) Mütemadi (Sürekli) Temeller

Kolon yüklerini fazla zemin taşıma kapasitesinin düşük olduğu durumlarda tekil temellerin birbirleriyle birleştirilerek oluşturulur. Bununla beraber zeminin homojen olmadığı durumlarda tekil temellerde oluşacak farklı oturmalar sürekli temel vasıtasıyla giderilir.

mütemadi temel çeşitleri

5) Radye Temeller

Yapının ağırlığının çok fazla olduğu ve zemin taşıma kapasitesinin düşük olduğu, yapının taşıyıcı elemanlarının tek bir temele oturtulduğu temel sistemidir. En yaygın kullanılan temel sistemidir yüksek binalarda ve dolgu zeminlerde tercih edilme sebebidir. Beş farklı uygulama şekli vardır bunlar ; Kirişsiz Radye, Kirişli Radye, Ters Kirişli Radye, Ters Mantar Radye ve Düz Mantar Radye’dir. Yaygın kullanılanlar.

radye temeller

KİRİŞSİZ RADYE: Sistemdeki tüm kolonların altına ve yapının tamamını örten kalın bir plak yapılır ve kolonlar bu plağa oturtulur. Özellikle köşe kolonlar zımbalama açısından risklidir. Bu yüzden plak kalınlığı zımbalama olmayacak şekilde ayarlanmalıdır.

KİRİŞLİ RADYE: Yapının tüm kolonları altına ve yapının tamamını örten bir plaka yapılır ve üstüne kirişler eklenir. Eklenen kirişler kolonlara oturtulur ve temel oluşturulur.

Derin Temeller

1) Ayak Temeller

Zemin iyileştirmenin yeterli olmayacağı veya iyileştirmenin yapılmasına rağmen riskin devam ettiği durumlarda, ayakların planda belirlendiği duvarların birleşme noktalarına getirilir ve tabanları kare, çan şeklinde genişletilir. Açık temelde bu ayakların uçları betonarme kirişlerle bağlanır.

ayak temel

2) Kazıklı Temeller

Çok zayıf zeminlerde sağlam zemine ulaşıncaya kadar delinip yerinde dökülen ve üst yapının yükünün tamamını yada bir kısmını zayıf zeminden geçerek derindeki sağlam tabakalara aktarmaya yaran temel sistemidir. Kazık temel, yapı yükünü derindeki sağlam zemine aktararak zeminle yapı arasında rijit bir bağlantı oluşturur. En yaygın kullanılan yöntem ise FORE KAZIK uygulamasıdır.

kazıklı temeller

FORE KAZIK: Zemin içerisinde dairesel kesitli bir delgi açma makinesi yardımıyla zemin içerisine kazık donatısı ve beton dökülmesi şeklinde yapılan temel güçlendirme sistemidir.

fore kazık

3) Keson (Kuyu) Temeller

Sağlam zeminin derinlerde olduğu su altı veya sulu bölgelerde kazık temelinde uygulanamadığı zeminlerde kullanılır. Genellikle içi boş kare veya dörtgen şekillerde olur. İçine kum veya çakıl doldurularak sağlam zemine inene kadar üstüne malzemeler eklenerek batırma yöntemiyle temele inilir.  Limanlarda, köprü ayaklarında,dalga kıran vb. yerlerde kullanılır.

Berat Furkan PEKGÖZ
Bitlis Eren Üniversitesi İnşaat Mühendisliği 3. Sınıf öğrencisi

Uranyum Nedir? Özellikleri Nelerdir? Nerelerde Kullanılır?

Önceki Yazı

Anemometre Nedir? Anemometre Çeşitleri Nelerdir?

Sonraki Yazı

Yorum

Cevap Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bunları da beğenebilirsiniz