Rüzgar Nedir ? Nasıl Oluşur ?

Rüzgar Nedir ?

Rüzgar, güneş enerjisinin dünyayı ısıtmasıyla atmosferde soğuk hava kütlesinde sahip yüksek ve sıcak hava kütlesinde sahip alçak basınç alanları oluşur. Burada atmosfer bir ısı makinesi olarak hareket eder.  Hava kütleleri yüksek basınç alanından alçak basınç alanlarına doğru hareket eder. Hava kütleleri arasındaki ısı ve basınç farklılıklarından oluşan hava akışı rüzgar olarak adlandırılır. Rüzgar dünya üzerindeki birçok doğa olayını da doğrudan etkiler. Kasırgalar, hortumlar ve bunların yol açtığı tsunami gibi birçok doğa olayı da rüzgarın hareketi sonucu oluşur. Rüzgarın deniz ve okyanus yüzeylerinde esmesi de dalgaları oluşturur. Dalga hızı ve boyu da rüzgar hızı ile ilişkilidir.

Rüzgar Yüksek Basınçlı Bölgeden Alçak Basınçlı Bölgeye Doğru Eser
Rüzgar Yüksek Basınçlı Bölgeden Alçak Basınçlı Bölgeye Doğru Eser

Rüzgar Hızı

Rüzgar hızı, rüzgarın sıcaklık farklılıklarından oluşan hareketi sonucu belli bir sürede mesafe kat etmesidir. Rüzgarın hızı, hava tahminlerini, uçak ve deniz taşımacılığını, inşaat projelerini, birçok bitki türünün büyüme ve metabolizma hızını vb. durumları etkiler.  Rüzgar hızı genelde anomometre ile ölçülür. Ender de olsa eski bir ölçüm tekniği olan Beaufort ölçeği de kullanılır.

Rüzgar Hızı Ölçüm Aleti Manometre
Rüzgar Hızı Ölçüm Aleti Manometre

Rüzgar Hızını Etkileyen Faktörler

  • Hava kütleleri arası basınç ve sıcaklık farklılıkları bu fark ne kadar fazla olursa rüzgar o kadar hızlı eser.
  • Bölgesel arazi koşulları (Yüksek bina ve ağaç boyları rüzgar hızını azaltır)
  • Yerel hava koşulları
  • Rüzgarın esme yönü ( Rüzgarın kuzey veya güney gibi yönlerden esmesi yıldız,kıble, poyraz gibi rüzgarları oluşturur)

En Yüksek Rüzgar Hızı

Bugüne kadar ölçülen en yüksek rüzgar hızı 1996 yılında Avustralya’nın Barrow adasındaki hava tahminleri ölçüm istasyonunda tropikal Olivia hortumunun geçişi sırasında 408 km/saat olarak ölçülmüştür.

Resmi olarak ölçülen ikinci en yüksek rüzgar hızı da 12 Nisan 1934 yılında ABD’de ısıtılmış anemometre kullanılarak Washington dağında deniz seviyesinden 1917 m yükseklikte 372 km/saat olarak ölçülmüştür.

Rüzgar Çeşitleri

Rüzgarlar esiş yönlerine, mevsime ve yerel koşullara (doğal ve yapay arazi şartları) gruplara ayrılır. Ancak genel olarak Sürekli ve yerel rüzgarlar olarak iki ana grupta incelenir.

 

1) Sürekli Rüzgarlar

Sürekli rüzgarlar, yıl boyunca tek bir yönde yani yüksek basınç alanından düşük basınç alanına doğru sürekli olarak esen rüzgarlardır. Bu rüzgarlara alize, kontra alize,muson ve meltem rüzgarları örnek olarak verilebilir.

 

1.1) Alize Rüzgarları

Alizeler, yıl boyunca mevsimlerde kuzey ve güney yarım küre üzerinde 30º enlemde bulanan yüksek basınca sahip bölgeden ekvatordaki alçak basınç alanına doğru eserler.

1.2) Kontralize Rüzgarları

Kontralize rüzgarları da atmosferin üst kısımlarında alize rüzgarlarının tersi yönünde esen rüzgarlardır. Bunun nedeni de ekvator bölgesinde ısınan hava kütleleri yükselerek buradan uzaklaşacak şekilde hareket etmesidir.

1.3) Meltem Rüzgarları

Meltem rüzgarları kara ve denizlerin ısınmasındaki farklılıklar sonucu oluşur. Yani karalar denizlere göre çabuk ısınıp çabuk soğurlar, denizler ise karalara göre geç ısınıp geç soğurlar. Aynı şekilde dağlar çabuk ısınıp çabuk soğurken vadilerde geç ısınıp geç soğurlar. Bunun sonucunda da iki çeşit meltem rüzgarı oluşur. Bunlar, kara-deniz meltemi ve  dağ-vadi meltemidir.

1.3.1) Kara-Deniz Meltemi

Çoğumuz geceleri denizlerin daha sıcak olduğunu tecrübe etmişizdir. Bunun nedeni de denizlerin geç ısınıp geç soğumasıdır. Gündüzleri karalar denize göre daha sıcaktır, geceleri de denizler karalardan daha sıcaktır. Bunun sonucu olarak da gündüzleri denizden karaya doğru deniz meltemi, geceleri de karadan denize doğru kara meltemi eser. Deniz ve kara meltemleri sahil çizgisinin 40 km ötesine kadar etkili olur.

1.3.2) Dağ ve Vadi Meltemi

Gündüzleri geç ısınan vadilerden çabuk ısına dağlara doğru vadi meltemleri, geceleri de çabuk soğuyan dağlardan geç soğuyan vadilere doğru dağ meltemleri eser.

1.4) Fön Rüzgarları

Hareket halindeki bir hava kütlesinin dağa çarparak her 100 metre yükseldiğinde 0.5 ºC sıcaklığının düşmesi ve diğer yamacına geçtiğinde her 100 metre aşağı indiğinde sıcaklığının 1 ºC düşmesi de fön rüzgarlarını oluşturur.

Fön Rüzgarı Hareketi
Fön Rüzgarı Hareketi

1.5) Muson Rüzgarları

İki büyük kara parçasında yıl içerisinde mevsimsel olarak oluşan sıcaklık farklılıkları sonucu muson rüzgarları oluşur. Meltem rüzgarlarından farkı, günlük yerine mevsimsel bir döngüde deniz ve küçük bir kara bölgesi yerinde okyanus ve büyük kara parçalarının arasında olmasıdır. Okyanusa kıyısı olan dünyanın çeşitli bölgelerinde oluşan muson rüzgarlarının en etkili olduğu yerde Asya kıtasıdır. Muson rüzgarları mevsimlere göre yaz ve kış musonu olmak üzere ikiye ayrılır.

1.5.1) Yaz Musonu

Yaz dönemleri okyanuslardan çabuk ısınan büyük kara parçaları veya kıtalara doğru esen rüzgarlardır. Kuzey ve güney yarım küreye göre değişmekle beraber kuzey yarım küre için Mayıs-Eylül arası güney yarım küre için Kasım-Mart ayları arasında gerçekleşir. Okyanustan karalara doğru estiği için bol miktarda nem taşır ve bunun sonucunda muson rüzgarları oluşur.

Muson Rüzgarları
Muson Rüzgarları

 

1.5.2) Kış Musonu

Kış dönemlerinde çabuk soğuyan büyük kara parçalarından veya kıtalardan okyanuslara doğru esen rüzgarlardır. Yarım küreye göre değişiklik göstermekle beraber Kuzey yarım kürede Kasım-Mart ayları arası, güney yarım kürede de Mayıs-Eylül ayları arası gerçekleşir. Kış musonları karalardan estiğinden nem içermezler ve kurudurlar. Bu yüzden yağış getirmezler.

Muson Rüzgarlarının Görüldüğü Bölgeler

Emre LEBLEBİCİOĞLU

Emre, 1993 yılın ekim ayında Adana'nın Seyhan ilçesinde doğdu. İlk,orta ve lise öğrenimini burada tamamladı. 2011 yılında Karabük Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği bölümünü kazandı. 2012 yılında ise yine aynı üniversite de Mekatronik Mühendisliğinde çift anadala başladı. 2014 yılının ilk döneminde erasmus programı kapsamında Bükreş Politeknik Üniversitesi'nde eğitim aldı. 2015 yılında haziran ayında Enerji Sistemleri Mühendisliğinden, ağustos ayı sonunda ise Mekatronik Mühendisliğinden mezun olmuştur. Mezuniyetten sonra ise 1.5 yıl solar enerji sektöründe faaliyet göstermiştir. Askerlik vazifesini de yedek subay olarak tamamlamıştır.

Kimler Neler Demiş?

avatar
  Subscribe  
Bildir
error: Content is protected !!
Close