Karadelik Nedir ? Nasıl Oluşur ve Belirlenir ?

Karadelik Nedir ?

Karadelik yüksek çekim kuvvetine sahip, ışığın bile çekim kuvvetinden kaçamadığı yıldızların dönüşebileceği en tehlikeli halidir. Güçlü çekim kuvvetine sahip olmasının nedeni yüksek ağırlıktaki bir maddenin çok küçük bir alana sığdırılmasıdır. Bu olay bazı yıldızların ömürlerinin sonunda meydana gelir. Işığın bile çekiminden kurtulamaması yüzünden ismi karadelik olarak adlandırılmıştır.

Karadelik Ne Kadar Büyük?

Karadelikler çeşitli boyutlarda oluşabilir. Üç tür karadelik vardır. Kara deliğin kütlesi ve büyüklüğü türünü belirler.

En küçük olanı “primodial ” karadelikler olarak bilinir. Bilim adamları bu tip karadeliklerin geniş bir dağın bir atom boyutuna küçültülmesiyle oluşabilecek bir tür olduğunu düşünmektedirler.

Orta boyutlu karadeliklerinde en yaygın olanı “Stellar” olarak bilinir. Stellar’ın kütlesi güneşin kütlesinden 20 katından daha fazladır ve çapı da sadece 15 km’dir. Samanyolu galaksisinde bu karadeliklerden onlarca bulunabilir.

En büyük karadelikler de “supermassive” olarak bilinirler. Bu karadeliklerin kütlesi 1 milyon güneşin kütlesi toplamından daha fazladır ve çapının genişliği güneş sistemimiz kadardır. Bilimsel kanıtlar her büyük galaksinin merkezinde bir supermassive karadelik olduğunu öne sürer. Saman yolunun merkezindeki karadeliğin ismi de Sagittarius A’dır. 4 milyon güneşin kütlesine sahiptir ve çapı da güneşin çapı kadardır.

Bilimsel Kanıtlar Samanyolu Galaksisinin Merkezinde Bir Karadelik Olduğunu Gösteriyor
Bilimsel Kanıtlar Samanyolu Galaksisinin Merkezinde Bir Karadelik Olduğunu Gösteriyor

Karadelik Nasıl Oluşur?

Primodial karadeliklerin büyük patlamadan hemen sonra evrenin başlangıç döneminde oluştuğu sanılıyor. Stellar kara delikleri ise süpernovaya neden olabilecek kadar büyük kütleli bir yıldızın kendi içine çökerek oluşmasıyla oluşur. Bilim adamları supermassive kara deliklerin galaksilerin oluşumuyla beraber meydana geldiğini düşünmektedir. Bu karadeliklerin kütlesi de içinde bulunduğu galaksinin kütlesine bağlıdır.

Samanyolu'nun Merkezindeki Sagittarius A Karadeliği
Samanyolu’nun Merkezindeki Sagittarius A Karadeliği

Bilim Adamları Karadeliklerin Varlığını Nasıl Belirliyorlar?

Karadeliklerin yüksek çekim kuvveti nedeniyle ışığı bile yutmasından dolayı onları doğrudan göremeyiz. Ancak bilim adamları karadeliklerin güçlü çekim kuvvetinin yıldızlar üzerindeki etkisini  ve çevresindeki gaz bulutlarını görebilirler. Eğer bir yıldız uzayda belli bir noktada yörünge ise, bilim adamları karadeliklerin orada olup olmadığını bulabilir.Eğer yıldız ve karadelik birbirleriyle yakın yörüngede dönüyorlarsa, yüksek enerjili bir ışık üretirler. Bilimsel cihazlar da bu ışığı görebilir.

Karadeliklerin çekim güçleri bazen bir yıldızın dış gazlarını çekecek kadar güçlüdür ve gazları kendine çekerek çevresinde plak benzeri bir yapı oluşturur. Karadeliğe çekilen bu gaz yüksek sıcaklıkta ısınarak tüm yönlere x-ray ışığı yayar. NASA teleskopları da bu ışığı gözlemleyebilir ve astronomlar da karadeliğin türünü belirleyebilirler.

Bir Karadeliğin Yıldızı Yutması
Bir Karadeliğin Yıldızı Yutması

Güneşimiz Bir Karadeliğe Dönüşebilir Mi?

Güneşin karadeliğe dönüşmesi için yeterli kütlesi yoktur. Milyarlarca yıl sonra güneş ömrünün sonuna geldiğinde bir kırmızı deve dönüşecek o zaman güneş son yakıtını kullanmış olacak ve dış katmanını uzaya fırlatacak. Güneşimizin karadelik olarak ölme ihtimali yoktur.

Kaynak: NASA

Etiketler

Emre LEBLEBİCİOĞLU

Emre, 1993 yılın ekim ayında Adana'nın Seyhan ilçesinde doğdu. İlk,orta ve lise öğrenimini burada tamamladı. 2011 yılında Karabük Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği bölümünü kazandı. 2012 yılında ise yine aynı üniversite de Mekatronik Mühendisliğinde çift anadala başladı. 2014 yılının ilk döneminde erasmus programı kapsamında Bükreş Politeknik Üniversitesi'nde eğitim aldı. 2015 yılında haziran ayında Enerji Sistemleri Mühendisliğinden, ağustos ayı sonunda ise Mekatronik Mühendisliğinden mezun olmuştur. Mezuniyetten sonra ise 1.5 yıl solar enerji sektöründe faaliyet göstermiştir. Askerlik vazifesini de yedek subay olarak tamamlamıştır.

İlişkili Makaleler

Kimler Neler Demiş?

avatar
  Subscribe  
Bildir

Burayı da inceleyebilirsiniz

Close
error: Content is protected !!
Close