Harezmi Kimdir ? Sıfır Rakamının Mucidi Büyük İslam Bilgini

Harezmi Kimdir ?

Abbasi döneminde yaşamış büyük islam bilgini olan El Harezmi, cebir ve algoritmayı keşfeden, sıfır rakamını ilk olarak açıklayan, insanlık tarihinin en önemli matematikçilerinden birisidir. Harezmi’nin neredeyse tüm kitapları Latinceye tercüme edilip batı ülkelerinde kullanılmıştır. Bu muazzam deha sadece matematik ile ilgilenmemiş astronomi ve coğrafya alanlarında yaptığı çalışmaları da günümüze kadar yansımaktadır.

Hayatı

Harezmi, tahminlere göre 780 yılında Özbekistan’ın Hive bölgesinde bulunan Hazerm şehrinde doğmuştur. Hayatının erken dönemlerine ait çok fazla bilgi bulunmayan bu büyük islam bilgini gençlik döneminde Bağdat’a gitmiş burada eğitim almıştır. Abbasi devleti tarafından desteklenmiş ve dönemin en iyi alimlerinin girdiği Beyt’ül-Hikme’sinde yer almıştır. Ayrıca Bağdat’ta Saray kütüphanesinde yönetici oldu.

Bağdat’ta birden fazla bilim dalıyla ilgilenmiştir. En önemli çalışmalarını da matematik,astronomi ve coğrafya üzerine yapmıştır. En çok da matematik alanında bulduğu kavramlar ve getirdiği açıklamalar ile Dünya çapında bir üne kavuşmuştur.

Harezmi’nin Çalışmaları

Matematik

Harezmi‘nin matematik alanında en meşhur çalışmasını “0” rakamına açıklama getirip ondalık sayı sistemini geliştirdi ve logaritma kavramlarını oluşturdu. Günümüzde Arap sayıları olarak bilinen Hint numara sistemini tanıtıp, kesirler ve işlemler gibi birçok aritmetik method geliştirdi.

Trigonometrik tabloları detaylandırdı ve Beyt’ül-Hikme’de dünyanın hacmi ve çevresini hesaplamayla ilgili çalışmalar gerçekleştirdi.

Harezmi'nin Bulduğu Günümüzde Hala Geçerliliğini Koruyan Rakam Sembolleri Her Rakamda Kendi Sayısı Kadar Açı Mevcut
Harezmi’nin Bulduğu Günümüzde Hala Geçerliliğini Koruyan Rakam Sembolleri Her Rakamda Kendi Sayısı Kadar Açı Mevcut

İkinci Dereceden Denklemler

Harezmi’nin matematik alanındaki en önemli yapıtları Kitab-ül Muhtasar fi Hesab ül Cebr vel Mukabele , Kitâbü’l-Muhtasar fi’l Hisâbü’l Hindî ve El-Mesûhat’dır. Harezmi ilk başta birinci dereceden denklemleri kısmi olarak çözümleyebiliyordu. Ancak ikinci dereceden denklemlerin kök bulmada kesin bir çözüm yolu yoktu.

El Cebr ve’l Mukabele adlı eserinde ikinci dereceden denklemlerin çözümlemesinin nasıl yapıldığını anlaşılır bir şekilde derledi. Denklemlerin ne zaman çift kökünün, ne zaman reel kökünün olup olmayacağını net bir şekilde gösterip geometrik olarak kanıtladı. Ayrıca binom çarpımlarını ve birçok cebir işlemi konusunda da çalışmalar yaptı. Günümüzde matematikte hala aktif olarak kullanılan kare ve dikdörtgen methodunu kullandı.

El Cebr ve’l Mukabele adlı kitap 600 yıl boyunca Dünya’nın birçok üniversitesinde cebirin temel kitabı olarak kullanıldı. Batı dünyasına Endülüsler aracılığıyla gelen kitabın ilk latince çevirisi 1183 yılında yapıldı. Bu kitap 1986 yılına kadar Leipzig üniversitesinde ders kitabı olarak kullanıldı.

Cebir, bu kitaba kadar matematik ve geometriye ait bir konu olarak görülüyordu.  Bu kitabında bizlerin denklemlerde x’i yalnız bırakmak adına negatif bir terimi eşitliğin öbür tarafına atarak pozitif hale getirilmesine Harezmi cebri adını verdi.

Astronomi ve Coğrafya

Harezmi , astronomi ve coğrafya alanında az ama öz çalışmalar yapmıştır. Coğrafya alanında Batlamyos’un çalışmaları ona ilham kaynağı olmuştur. Batlamyos’un çizdiği dünya haritası üzerindeki hataları gidermiştir. Saatler ve güneş saatleri üzerine kitaplar yazmıştır. 70 bilim insanıyla çalışarak 830 yılında bir dünya haritası çizmeyi başarmıştır.

Harezmi Güneş ve Ay Tutulmaları Hakkında Çalışmalar Yapmıştır
Harezmi Güneş ve Ay Tutulmaları Hakkında Çalışmalar Yapmıştır

Astronomi alanında yıldızlar ve gezegenlerin hareketlerini, güneş ve ay tutulmalarını   incelemiş, astronomik tablolar ve çizelgeler oluşturmuştur.

Coğrafya üzerine de dünyanın çapını hesaplamak için çalışmalar yapmıştır. Ayrıca dağ ve nehirleri incelemiş, Nil nehrinin kaynağını ve başlangıç boylamını bulmuştur.

Diğer Çalışmaları

Bu büyük dehanın bir diğer önemli eseri de “Hint Rakamları Hakkında” adlı kitabıdır. Bu kitap da algoritma ve Hint sayıları ele alınmıştır. Günümüze kadar Latince nüshası gelen bu eserde logaritma kavramı da matematiğe girmiştir.  Bu eserinde 10 rakam bulunan Hint rakamları sistemiyle hesap yapma yöntemini inceledi. Batılı bilim insanları Harezmi’nin matematik ile ilgili kitapları 12 yy. kadar Latinceye çevrilirken astronomiyle alakalı tabloları da Çinceye tercüme edilmiştir.

Harezmi Avrupa’da Al-Kourism ismiyle bilinir ve algoritmanın kurucusu olarak benimsenmiştir. Algoritma sözcüğü de Al-Kourism isminden gelmiştir. Avrupa Harezmiyi eserlerinin Latinceye çevrilmeye başlandığı 1145 yılından itibaren takip etmeye başlamıştır. Çünkü ilk kez sunduğu matematiksel ifadelerin yanı sıra hali hazırda bulunan konuları geliştirmiş ve bunları matematiğe kazandırmasıyla Avrupa’daki matematik kültürünün oluşmasına katkı sağlamıştır. Bazı Avrupa tarihçilerine göre Avrupa’da Rönesansın temsilcileri Harezmi ve sonrasında gelen Ömer Hayyam, Ebu’l vefa ve Gıyasüddin Cemsid gibi isimlerdir.

 

Etiketler

Emre LEBLEBİCİOĞLU

Emre, 1993 yılın ekim ayında Adana'nın Seyhan ilçesinde doğdu. İlk,orta ve lise öğrenimini burada tamamladı. 2011 yılında Karabük Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği bölümünü kazandı. 2012 yılında ise yine aynı üniversite de Mekatronik Mühendisliğinde çift anadala başladı. 2014 yılının ilk döneminde erasmus programı kapsamında Bükreş Politeknik Üniversitesi'nde eğitim aldı. 2015 yılında haziran ayında Enerji Sistemleri Mühendisliğinden, ağustos ayı sonunda ise Mekatronik Mühendisliğinden mezun olmuştur. Mezuniyetten sonra ise 1.5 yıl solar enerji sektöründe faaliyet göstermiştir. Askerlik vazifesini de yedek subay olarak tamamlamıştır.

İlişkili Makaleler

Kimler Neler Demiş?

avatar
  Subscribe  
Bildir

Burayı da inceleyebilirsiniz

Close
error: Content is protected !!
Close